Memento Mori, Antiek Anhänger met Vanitas uit late 16e eeuw.

Zeer indrukwekkende hanger in de vorm van een gotische kerkelijke zuil met een octogonaal doorsnede. Op een van deze vlakken bevindt zich een geheim vak dat zich opent door de bediening van een schuife mechanismus. In de binnenkant van het geheime vak zijn 2 compartimenten onderverdeeld. De ophanging van deze betekenisvolle hanger vormt een zilveren omlijsting met draagoog, die doet denken aan een gotische dom, rondom voorzien van vierpassige vensters en lijnversieringen. Met behulp van de draagoog kon de hanger aan de hanger van de riem of om de hals worden gedragen.

De lengte bedraagt inclusief draagoog 7,9 cm en met de ring aan het draagoog 8,9 cm.
De breedte van de klok (?), octogonaal varieert onderaan van 1,4 tot 1,5 cm.
De breedte van de zilveren omlijsting varieert bovenaan van 1,0 tot 1,2 cm.
De lepel heeft een lengte van 0,8 cm en een breedte van 0,3 cm.

De inschrift van de hanger is Latijns; het vormt 3 regels die elk een zijde van het octogoon vullen.

Tekst: EX VIRO MULI.
Betekenis: EX VIRO MULIER
Vertaling: Van de man (kwam) de vrouw

Tekst: EX MULI. PECC.
Betekenis: EX MULIERE PECCATUM
Vertaling: Van de vrouw (kwam) de zonde

Tekst: EX PECC. MORS.
Betekenis: EX PECCATO MORS
Vertaling: Van de zonde (kwam) de dood

Dergelijke theologische geheugensteuntjes werden vooral gebruikt in de hoge en late Middeleeuwen (ca. 11e tot 16e eeuw). Ze dienden als een Memory voor christelijke heilsgeschichte. De zin vat in een strikte causaliteitsketen een traditionele christelijke uitleg van het zondevalverhaal (Genesis) samen:
* Ex viro mulier: Verwijst naar de schepping van Eva uit de rib van Adam (Gen 2,21-23).
* Ex muliere peccatum: Wijst Eva de schuld aan het zondeval toe, omdat zij als eerste van de verboden vrucht at (Gen 3,6).
* Ex peccato mors: Beschrijft de theologische consequentie van de zondeval – de sterfelijkheid van de mens als straf voor ongehoorzaamheid aan God.

De spreuk en de daarmee verbonden motieven (Adam, Eva, de slang) kunnen worden gezien als een keten van ongehoorzaamheid:
1. Verleiding: De slang verlaagt Eva door list.
2. Zonde: Eva overtreed het gebod en trekt Adam mee (ex muliere peccatum).
3. Consequentie: De gemeenschap met God wordt verbroken, schaamte ontstaat, en de sterfelijkheid wordt de straf voor alle betrokkenen (ex peccato mors).

Op een ander vlak van het octogon bevindt zich bovendien een kelk-symbool.

Het geheime vak is onderverdeeld in 2 compartimenten en afgesloten met een schuifdeksel. Aan de voorkant bevindt zich in het schuifdeksel een geïntegreerde lepel, die werd gebruikt om de daarin aanwezige stoffen te verwijderen. Zeer fijn bewerkt, konden hier nauwkeurige kleine hoeveelheden van de stoffen (vermoedelijk gif) uitgenomen worden.

In de 16e eeuw was de kennis over gifstoffen zowel in de geneeskunde als voor criminele doeleinden wijdverbreid. Men maakte vooral onderscheid tussen minerale en plantaardige stoffen.

Mineraal gif
Deze waren bijzonder gevreesd omdat ze vaak smaakloos waren en zich gemakkelijk in voedsel of wijn konden mengen.
* Arsenicum (Wit Arseen): Bekend als de “koning der gifstoffen”. Het was de eerste keuze voor politieke moorden of om ongewenste erfgenamen uit te schakelen, omdat de verschijnselen van chronische vergiftiging vaak verward werden met een natuurlijke ziekte.
* Antimoniuim: Werd vaak als brakenmiddel in de geneeskunde gebruikt, maar kon bij hoge doses dodelijk zijn.
* Kwik: Komt voor in verschillende verbindingen en werd zowel gebruikt voor genezingspogingen (bijv. tegen syfilis) als als sluipend gif.

Plantaardige gifstoffen
Plantaardige extracten waren gemakkelijk toegankelijk en afkomstig uit veelal eigen tuinen of wouden.
* Blauwe aconiet (Aconitum): wordt beschouwd als een van de giftigste planten van Europa. In de 16e eeuw werd hij onder andere voor dodelijke proeven door artsen zoals Pierandrea Mattioli gebruikt om antidoten te testen.
* Nachtschade-achtigen: hiertoe behoren het zwarte slaapkruid (Hyoscyamus), de wolzweep en de dwergappel. Ze werden gewaardeerd vanwege hun hallucinogene werking ("heksenzalven"), maar bij overdosering konden ze snel tot de dood leiden.

Materiaal: hoorn/botkast (geen ivoor), zilver (getest)

Volgende provenienzen zijn bekend/oraal overgeleverd:
- uit privécollectie verworven
- Vorige eigenaar verworven in de kunsthandel in de jaren 80, verkocht 1998
- in familiebezit sinds 1998 tot heden


Hét online veilinghuis voor jou!

Catawiki is het meest bezochte online platform in Europa voor bijzondere objecten geselecteerd door experts, en biedt wekelijks meer dan 65.000 objecten aan voor de veiling. Het is onze missie om onze klanten een spannende en probleemloze ervaring te bieden bij het kopen en verkopen van bijzondere, moeilijk te vinden objecten.


Waarom Catawiki?

Lage veilingkosten

Al onze objecten zijn gecontroleerd door onze 240+ experts

24/7 meebieden in onze app

Biedingen zijn alleen geldig via de website van Catawiki.