Beschrijving
Kavel beschrijving
Dit object is een klassiek houten knikkerbord, in Nederland ook vaak een Tivoli-spel of een Bagatelle genoemd.
Dit type speelgoed is de directe historische voorloper van de moderne flipperkast.
Er mist een houten stokje met een bolletje aan het einde, de mini-keu (stootstokje) bij dit spel. Je legt een knikker in de rechter schietgeul, zet de keu tegen de knikker aan en stoot deze met een ferme tik omhoog de boog in. De knikker rolt vervolgens naar beneden en stuitert tegen de spijkers tot hij in een genummerd vakje of boogje blijft liggen om punten te verzamelen.
Dit spel werd oorspronkelijk gespeeld met kleine houten knikkers of vroege aarden (klei) knikkers, omdat glazen knikkers te zwaar en te hard waren voor de dunne spijkertjes. In de jaren '20 en '30 werd er in Nederland intensief geknikkerd op straat. Glazen knikkers (vaak 'marbels' of 'glasknikkers' genoemd) waren destijds echter duurder importgoed en bovendien te zwaar voor de dunne spijkertjes op dit zelfgemaakte bord. Men gebruikte daarom kleine gedraaide houten knikker-bolletjes of 'kleiertjes' (gebakken aarden knikkers). Deze knikkers zijn ook niet meer bij dit spel aanwezig
Dit bord is aangekocht in de provincie Zeeland, Zierikzee. In deze maritieme en agrarische provincie als Zeeland had dit spel een heel eigen plek, het was vermaak tijdens de winter. De wintermaanden op de Zeeuwse eilanden (zoals Schouwen-Duiveland, waar Zierikzee ligt) waren destijds stil en geïsoleerd. Na het oogstseizoen of wanneer er door storm niet uitgevaren kon worden, verplaatste het sociale leven zich naar de warme kachel. Het knikkerbord was een van de weinige actieve binnenspelen voor het hele gezin. Grotere, luxere bagatelleborden stonden vaak in Zeeuwse dorpscafés als vroege gok- of behendigheidsspellen. De kleinere varianten, zoals dit bord, waren puur voor de huiskamer bedoeld. Omdat het spel compact is, kon het na gebruik zo op de kast of achter een deur worden geschoven.
Dit spel kent natuurlijk een technologische transitie. De periode 1910–1940 laat een duidelijke evolutie zien in hoe het spel werd gespeeld. Vóór 1930 werd het spel traditioneel gespeeld met een losse stootstok (keu), precies zoals dit model. Dit vereiste veel behendigheid; een te harde stoot sloeg de knikker uit de baan, een te zachte stoot bracht hem niet over de top. Ná 1930 werd door de opkomst van massaproductie de losse keu steeds vaker vervangen door een ingebouwde metalen trekveer met een plunjer. Dit bord stamt echt uit de vroege, pure traditie van het spel.
Ik dateer het spel tussen 1910 – 1940 ook om andere redenen. De donkere kringen rondom de spijkers worden veroorzaakt door een chemische reactie (loog/oxidatie) tussen het ijzer van de spijkers en de natuurlijke zuren (tannine of looizuur) in het hout. Dit gebeurt wanneer het in aanraking komt met vocht. Dit proces kost veel tijd en is een sterke indicator van de echtheid en ouderdom van dit bord. Het bevestigt dat het bord waarschijnlijk tussen 1910 en 1940 is gemaakt. Bij goedkope reproducties uit de jaren 1970 of later zie je deze diepe, ingebeten oxidatievlekken vrijwel nooit.
In de jaren '20 en '30 kende Nederland een diepe economische crisis. Kant-en-klaar speelgoed uit de winkel was voor veel gezinnen onbetaalbaar. Het bagatellespel was destijds de perfecte kandidaat voor huisvlijt. Het concept was eenvoudig: een restje multiplex of eikenhout, een handvol goedkope ijzeren spijkertjes, en een potlood om het ontwerp uit te zetten. Populaire tijdschriften voor handvaardigheid en christelijke of socialistische jongerenbladen publiceerden in die tijd regelmatig werktekeningen. Vaders maakten deze borden in de wintermaanden vaak stiekem op zolder als Sinterklaas- of kerstcadeau voor de kinderen. Het bord is verhoogd, het loopt van de voorzijde naar hoger, naar de achterzijde. De potloodstrepen onder de spijkers bewijzen dat dit een handgemaakt project is geweest. De maker
, vader of timmerman, heeft eerst de cirkels en cijfers uitgetekend met potlood om exact te bepalen waar de spijkertjes moesten komen, voordat ze er met de hand in werden geslagen. Dat deze lijnen er nog staan, geeft het bord een unieke, authentieke charme en een historische karakter. Dit bord is een prachtig en tastbaar stukje Nederlandse cultuurhistorie, het ademt de sfeer van de sobere maar gezellige huiskamers uit het interbellum.
Maten:
Lengte: 56,5 cm
Breedte: 43 cm
Diepte: 11 cm bovenin en 4 cm onderin
Gewicht: 1950 gram, bijna 2 kg
Genoeg gebruikssporen. Her en der een deuk. Insectengaatjes. Krasjes. Er mist een stukje hout. Het spel is niet vernist of geverfd. Waarschijnlijk weggelegd in een schuur bij een lekkend blik blauwe verf, zie foto van de onderzijde. Kent een mooi patina op hout en de spijkers. Het bord is een zeer attractief object om naar te kijken, in een speelkamer, kinderkamer of in een winkel etalage. Het kan als wanddecoratie dienen. Massief houten onderdelen, het bord is uitgebreid gefotografeerd. Bij interesse verzoek ik u de foto's goed te bekijken. De foto's maken onderdeel uit van de omschrijving. Ik zorg voor een zorgvuldige verpakking en verzeker de verzending.
Hét online veilinghuis voor jou!
Catawiki is het meest bezochte online platform in Europa voor bijzondere objecten geselecteerd door experts, en biedt wekelijks meer dan 75.000 objecten aan voor de veiling. Het is onze missie om onze klanten een spannende en probleemloze ervaring te bieden bij het kopen en verkopen van bijzondere, moeilijk te vinden objecten.
Waarom Catawiki?
Ga nu naar de website van Catawiki om mee te bieden op dit item
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
Bezorgt in heel Nederland
10x bekeken
0x bewaard
Sinds 2 okt. '26
Advertentienummer: a1531818319
Populaire zoektermen
stoommachine speelgoedmahjong antiekkever speelgoeddominospel antiekmeccano speelgoedbrum speelgoed automarx speelgoedspeelgoed vwverzameling blikken speelgoedmobaco speelgoedblikken speelgoed autoblikken speelgoed opwindbaarmetalen speelgoed tractorspeelgoed typemachineeindhoven lourdes in speldjes-pins-en-buttonserica fiets in Elektrische fietsenmensch erger je niet in Gezelschapsspellen | Bordspellenkrabpaal stam in Krabmeubelenjohnson 50 pk in Buiten- en Binnenboordmotorenplanten sneek in Kamerplantenamethist bol in Mineralen en Fossielentomos buddy seat in Brommers | Tomoscamper kampeerauto in Campersbuizerd roofvogel