Dit is een fantastisch en historisch object! Wat je hier hebt, is een antieke handbalans (of unster-weegschaal) met een enkele koperen of messing schaal.
Dit specifieke type weegschaal heeft een heel eigen mechanisme en geschiedenis. Hier is het verhaal achter dit object:
Wat is het precies en hoe werkt het?
Dit is een handweegschaal die werkt op basis van het hefboomprincipe. In plaats van twee schalen waarbij je aan de ene kant contragewichten legt, werkt dit systeem anders:
1. Het ophangen: De weegschaal wordt vastgehouden aan een van de bovenste haken of ringen (zoals te zien op de eerste foto).
2. De schaal: In de diepe koperen schaal leg je het product dat gewogen moet worden (bijvoorbeeld graan, tabak, kruiden of vis).
3. Het wegen (het ontbrekende deel): Aan de lange, ijzeren staaf die schuin omhoog steekt, hoort oorspronkelijk nog een los schuifgewicht (vaak een loden of ijzeren bal) te hangen aan een koord of haak. Door dit gewicht over de staaf naar links of rechts te schuiven tot de balans perfect horizontaal hing, kon men op de inkepingen (streepjes) op de staaf het gewicht aflezen.
Bijzondere details aan dit exemplaar
• De Halve Maan / Bijl-vorm: Net boven het juk (waar de kettingen samenkomen) zie je een prachtig, decoratief ijzeren element dat lijkt op een halve maan of een kleine bijl. Dit diende vaak als de 'wijzer' (de steker). Als deze exact recht stond ten opzichte van het ophangpunt, wist de handelaar dat de weegschaal in balans was.
• Dubbele haken: Bovenin zie je twee verschillende haken/ophangpunten. Dit werd vaak gedaan om met één weegschaal twee verschillende gewichtsklassen te kunnen wegen (bijvoorbeeld één kant voor lichte goederen tot 5 kilo, en als je hem omdraaide voor zwaardere goederen tot 20 kilo).
• De schaal en patina: De schaal zelf is diep en vertoont aan de binnenkant flink wat groene oxidatie (verdigris). Dit duidt op serieuze ouderdom en intensief gebruik, mogelijk in een vochtige omgeving (zoals een markt of vishandel).
Ouderdom en Herkomst
Dit soort balansen werd vanaf de 18e eeuw tot het begin van de 20e eeuw overal in Europa gebruikt door reizende handelaren, op markten en in winkels.
Gezien de grove, ambachtelijk gesmede ijzeren onderdelen en de vorm van de kettingen, is dit exemplaar waarschijnlijk 19e-eeuws (ca. 1850 - 1900), of mogelijk zelfs nog iets ouder. Het is een echt stukje gereedschap uit de tijd van vóór de herkenbare emaille toonbankweegschalen.
Waarde-indicatie
Hoewel het een prachtig, authentiek object is, is de markt voor dit soort weegschalen specifiek:
• De staat: De weegschaal is historisch gezien helaas incompleet omdat het losse schuifgewicht (de gewichtsbal) ontbreekt. Zonder dit gewicht kan er niet daadwerkelijk mee gewogen worden.
• Decoratieve waarde: Gelukkig is de set visueel erg aantrekkelijk. Mensen vinden dit prachtig om op te hangen in een landelijke keuken, veranda of vintage interieur, bijvoorbeeld met een plantje in de schaal.