Beschrijving
Kavel beschrijving
Omgeving van Nicolaes Berchem (1620–1683)
Europa en de stier / De ontvoering van Europa
Olie op doek
135 × 102 cm
Met lijst: 146 × 113 cm
Een belangrijke en monumentale schilderij van de Hollandse school uit de zeventiende eeuw, nauw verwant, zowel in conceptioneel opzicht als door bepaalde stilistische en iconografische middelen, aan het picturale universum van Nicolaes Pietersz. Berchem (Haarlem, 1620– Amsterdam, 1683), een van de grote figuren binnen de Italiaanse stijl in de Nederlandse schilderkunst van de Gouden Eeuw.
De compositie beeldt de mythologische episode van Europa en de stier af, afkomstig uit de Metamorfosen van Ovidius. Volgens het klassieke verhaal verschijnt Jupiter, verliefd op de Fenische prinses Europa, in de gedaante van een prachtige witte stier om haar te benaderen. Gegrepen door de zachtheid en schoonheid van het dier laat Europa zich aan hem toevertrouwen voordat ze naar zee wordt gebracht en door de god wordt ontvoerd.
De schilder kiest hier een van de momenten met de grootste narratieve rijkdom van het verhaal. Europa verschijnt majestueus zittend naast de witte stier, wiens krachtige gezicht een groot deel van de voorgrond in beslag neemt. Het dier, versierd met een bloemkroning, fungeert niet langer als louter accessoire maar krijgt een psychologische en visuele aanwezigheid van uitzonderlijk belang. Europa, rijkelijk gekleed, richt haar blik naar buiten de compositie op terwijl op de achtergrond een tweede figuur verschijnt, jezelf in een duister landschap latend opgaan.
De monumentaliteit van de figuren, de cromatische rijkdom van de klederdracht, het sterke contrast tussen de verlichte zones en het halfduistere landschap en, in het bijzonder, de uitzonderlijk grote aandacht voor het dier plaatsen het werk binnen een vooral significant traditie van de Hollandse schilderkunst uit de zeventiende eeuw.
Verhouding met Nicolaes Berchem
Het schilderij vertoont interessante affiniteiten met de productie van Nicolaes Berchem, een van de meest prominente vertegenwoordigers van de zogenaamde Dutch Italianates. De National Gallery of Art omschrijft hem als een van de populairste en meest succesvolle Italiaanse schilders van zijn tijd en documenteert binnen zijn uitgebreide oeuvre zowel pastorale taferelen als Bijbelse en mythologische onderwerpen.
Berchem ontwikkelde een bijzondere capaciteit om mensfiguur, landschap en dieren in één vertelling te integreren. Precies die driedubbele conditie — historiesteller, landschapskunstenaar en uitzonderlijk dierenschilder — is bijzonder relevant bij de analyse van dit werk.
De meest suggestieve vergelijking wordt gemaakt met het beroemde Ontvoering van Europa van Nicolaes Berchem, bewaard in het State Hermitage Museum. In die compositie, net als in dit schilderij, krijgt de witte stier een uitzonderlijke protagoniek. Het Hermitage merkt zelfs op dat die werken tegelijk de vaardigheden van Berchem als historiesteller, landschapskunstenaar en dieren-schilder demonstreren, met bijzondere nadruk op de virtuose voorstelling van het hoofd van de stier.
Deze eigenschap vindt een duidelijke parallel in dit werk: het dier is niet relegueerd tot het landschap, maar zijn hoofd neemt de voorgrond in en vormt, samen met Europa, een van de twee grote visuele centra van de compositie. De blik van de stier gericht op de toeschouwer, de volumetrische opbouw van de snuit, de reflecties op de witte vacht en de bloemkronen maken van het dier een geïndividualiseerde aanwezigheid.
Deze capaciteit om monumentaliteit en karakter aan runderen toe te kennen, komt herhaaldelijk terug bij Berchem. De National Gallery in London benadrukt in A Man and a Youth ploughing with Oxen de robuustheid, spiermassa en cromatische rijkdom van de dieren, terwijl in andere werken van de meester de koeien functioneren als essentiële elementen van de schilderkunstige structuur en niet slechts als pastorale accessoire.
Ook de palet is betekenisvol. De intense rood-oranje tinten van Europa’s kleding contrasteren met de diepe groenblauwe mantel die diagonaal door het voorplan loopt. Deze cromatische accenten verschijnen boven een landschap opgebouwd uit groenen, aarde- en donkerbruine tonen, een methode die perfect aansluit bij de cromatische contrasten waar Hollandse Italiaanse schilderkunst naar streefde.
De National Gallery of Ireland wijst precisely op de specialisatie van Berchem in de combinatie van figuren en dieren met aantrekkelijke kleurstellingen in Italiaanse landschappen en herinnert eraan dat zijn behendigheid op dit gebied ertoe heeft geleid dat andere kunstenaars hem benaderden om figuren en dieren in hun eigen composities op te nemen.
Berchem en de Vlaamse traditie
Er is tevens een ander bijzonder interessant facet. Hoewel Berchem een van de fundamentele figuren van de Hollandse schilderkunst is, bleef zijn taal niet geïsoleerd van de Vlaamse traditie.
Onderzoeken naar zijn Ontvoering van Europa in het Hermitage hebben expliciet de affiniteiten met Jacob Jordaens opgemerkt, een bijzonder relevante factor voor een compositie zoals de huidige.
De fysieke massiviteit van Europa, het overvloedige haar, de ruime en zware plooien van de doeken, de cromatische intensiteit en de duidelijk sensuele aard van de scène verwijzen naar die noordelijke barokstroming waarin de Hollandse traditie in dialoog treedt met Vlaamse modellen.
Tegelijkertijd reageert het landschap op die fascinatie voor Italië die Berchem en andere Hollandse schilders van zijn generatie kenmerken. Er bestaat zelfs historiografische discussie over of Berchem daadwerkelijk naar Italië reisde: terwijl sommige bronnen een mogelijke reis hebben verdedigd, beschouwen recentere onderzoeken dat hij zijn Italiaanse imaginaris mogelijk heeft opgebouwd uit kunstenaars als Pieter van Laer, Jan Both en Jan Asselijn. Het Rijksmuseum geeft expliciet aan dat er geen documentatie is van een Italiaanse reis en dat waarschijnlijk deze meesters hem hun belangrijkste modellen hebben geleverd.
Een monumentale compositie
Het dient ook genoemd te worden dat het werk een uitzonderlijk formaat heeft: 135,26 × 102,24 cm, aanzienlijk groter dan typisch voor dit soort schilderijen.
Zijn schaal maakt het mogelijk dat de figuren bijna natuurlijk aanwezig zijn. Europa en de stier domineren fysiek de schilderkunstige ruimte, terwijl het landschap en de secondaire figuur diepte aan de scène toevoegen. Het resultaat neigt veel meer naar een echte mythologische geschiedenis- schilderkunst dan naar een kleine kabinet-scène.
De compositie is zorgvuldig opgebroken door diagonalen: de brede blauwe mantel leidt naar Europa; het lichaam van de hoofdrolspeelster leidt vervolgens naar het hoofd van de stier, en de gebaar van de hand vormt de fysieke connectie tussen beide hoofdpersonen. De figuur op de achtergrond in het tweede plan balanceert het visuele gewicht van het grote dier aan de rechterkant.
Bijzonder opvallend is de behandeling van de verschillende materialen: de glans van de stoffen, de vleeselijkheid, het overvloedige haar van Europa, de witte vacht van de stier, de bloemen en de begroeiing. Het getuigt van een ambitieuze uitvoering en een duidelijke vertrouwdheid met de middelen van de grote barokke schilderkunst van Noord-Europa.
Catalogisering
Op basis van formele, iconografische en technische kenmerken kan het werk geplaatst worden binnen de Hollandse school van de zeventiende eeuw, met een nauwe stilistische connectie met het werkterrein van Nicolaes Berchem en, in het bijzonder, met die tak van zijn productie waarin de meester mythologische onderwerpen benaderde door de combinatie van monumentale figuren, dieren en landschap.
De vergelijking met de Ontvoering van Europa bewaard in het Hermitage is bijzonder relevant zowel door de iconografische overeenkomst als door de buitengewone protagonistische rol toegekend aan de witte stier. Berchem was bovendien een enorm invloedrijke kunstenaar: hij had vele leerlingen en volgers, en zijn composities werden wijdverspreid gecopieerd en verspreid via gravures tijdens de zeventiende en achttiende eeuw.
De concrete attribuering moet echter open blijven voor toekomstig onderzoek, met name door directe bestudering van het schilderoppervlak, het ondersteuning, de voorbereidende lagen, mogelijke historische ingrepen en herkomst. De kwaliteit en kenmerken van de schilderkunst rechtvaardigen in ieder geval de studie binnen de context van Nicolaes Berchem en van de Nederlandse mythologische schilderkunst uit de zeventiende eeuw.
Conservatiestatus: het werk vertoont tekenen van ouderdom en restauraties/interventies die verenigbaar zijn met zijn materiële geschiedenis, zichtbaar op de foto’s. Het wordt aangeraden de beelden aandachtig te bestuderen; deze maken deel uit van de beschrijving.
Lijstenwaarde: het schilderij wordt momenteel gepresenteerd met lijst, met totale afmetingen van 146 × 113 cm. Wegens het uitzonderlijke formaat van het werk en om veiligheidsredenen tijdens transport zal verzending zonder lijst plaatsvinden. De lijst blijft beschikbaar voor de koper en kan persoonlijk worden opgehaald of volledig kosteloos door de verkoper worden geregeld.
Hét online veilinghuis voor jou!
Catawiki is het meest bezochte online platform in Europa voor bijzondere objecten geselecteerd door experts, en biedt wekelijks meer dan 75.000 objecten aan voor de veiling. Het is onze missie om onze klanten een spannende en probleemloze ervaring te bieden bij het kopen en verkopen van bijzondere, moeilijk te vinden objecten.
Waarom Catawiki?
Ga nu naar de website van Catawiki om mee te bieden op dit item
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
Bezorgt in heel Nederland
0x bekeken
0x bewaard
Sinds 3 okt. '26
Advertentienummer: a1531879334
Populaire zoektermen
jopie huisman schilderijentoon hermans schilderijenkunst geraniumsvolendam schilderijenmaastricht schilderijenschilderijen bollenveldenschilderijen middelhoekdispo schilderijenschilderijen pie schmitzschilderijen bloemenschilderijen bloemenjaarsma schilderijenschilderijen klassiekschilderijen wilhelminaazub in Fietsen | Driewielfietsenherplaatsing teckels in Honden | Teckels en Dashondentweeling wagen in Tweelingen en Meerlingenvogelenzang in Fordstewardess in Kofferssalontafel trendhopper in Tafels | Salontafelsgroningen huur appartement in Huizen te huurfauteuil ikea strandmon in Fauteuilsradio renault clio 4specialized turbo vado in elektrische-fietsen