Boek van Desiderius Erasmus, getiteld 'Over opvoeding en vrije wil'. Uitgegeven en ingeleid door J. Sperna Weiland. Het boek bevat vertalingen van fragmentarisch gebleven brieven en een polemisch geschrift tegen Luther. Een uitstekende gelegenheid om Erasmus beter te leren kennen.

In Over opvoeding en vrije wil volgen na een inleiding over leven en werk drie fragmenten van Erasmus. Eén uit De lof der zotheid, waarin hij op ironische manier laat zien hoezeer de dwaasheid een levensvoorwaarde is en hoeveel er mis zou gaan als wij alle schijn en veinzerij zouden ontmaskeren. Het uitste­kende com­mentaar bij deze tekst illustreert de moeitelo­ze eruditie van Erasmus, die net zo makkelijk een slok water neemt als uit de bronnen put van Plato, Homerus, Seneca, de bijbel en niet te vergeten zijn eigen werk. Terecht merkt Sperna Weiland op dat ook Erasmus niet helemaal vrij is van de zotheid en opschepperij die hij in dit boek zo geestig aan de kaak stelt; als een pauw zet hij al zijn veren op om te kunnen schitteren als de groot­ste geleerde van zijn tijd.
Het tweede fragment komt uit de polemiek met Luther over de vrije wil. Nu het naar hij hoopt nog niet zo ver is gekomen “dat het een misdaad is over een van zijn leerstellingen met hem van mening te verschillen”, neemt hij de zo lang genegeer­de handschoen op in een overtuigend pleidooi voor het bestaan van een vrije wil en voor de waardigheid van de mens, die verantwoordelijk is voor eigen doen en laten.
Omdat wij zelf over dit doen en laten moeten beslissen, is opvoeding belangrijk. “Wat een wild, wat een nutteloos schep­sel zou de mens worden als hij niet met toewijding vroeg­tijdig onderwezen en gevormd werd!” roept Erasmus uit in zijn Trak­taat over opvoeding en onderwijs, waaruit het derde frag­ment gekozen is. Hoe vaak worden kinderen niet veronachtzaamd? klaagt hij keer op keer. “Behandel de was onmiddellijk wanneer zij nog zacht is, vorm de klei wanneer die nog vochtig is, vul een nieuwe kruik met de beste wijn, verf de wol wanneer hij nog wit van de voller komt en nog geen smetten heeft op­gelopen.”