Iedereen die na lang zwoegen zijn diploma haalt, verdiend een afstudeerhoed, ook wel geslaagden hoed genoemd.

De afstudeerhoed is Nederland van oudsher een al dan niet geplooide zwarte muts. In o.a. veel West-Europese landen en de VS dragen afgestudeerden wel de typische mortarboard (metselbord), een kapje met een vierkant vlak en een kwast in het midden. De kleur van de kwast geeft de universiteit of de studierichting aan. Deze hoeden worden ook wel: square cap, rechter hoed, vierkante hoed, professor hoed, metselbord, motarboard, academische baret of geslaagd hoed genoemd.